Almanya'daki bireysel yatırımcı ürünleri: varantlar (Optionsscheine) ve knock-out sertifikaları

Neler öğreneceksiniz

• Varantların (Optionsscheine) ve knock-out sertifikalarının nasıl yapılandırıldığı ve arkalarında kimin durduğu.
• İçsel değeri ve fiyatı hesaplamak için dönüşüm oranının (Bezugsverhältnis) nasıl kullanılacağı.
• Bir varant için primin (Aufgeld), başabaş noktasının ve kaldıracın nasıl hesaplanacağı.
• Bir knock-out ürününün finansman seviyesinin ve bariyerinin nasıl işlediği ve knock-out'un pozisyonu neden tamamen silebileceği.

Açıklama

Almanya'da kaldıraçlı ürünler çoğu zaman normal bir menkul kıymet hesabında (Depot) menkul kıymet olarak satın alınır. Bunları bankalar ihraç eder ve Börse Stuttgart veya Börse Frankfurt gibi borsalarda ya da doğrudan ihraççıyla işlem görürler. İhraççı genellikle piyasa yapıcı olarak hareket eder: alış ve satış fiyatlarını belirler; dolayısıyla spread ve fiyatlama modeli ihraççının kontrolündedir.

Varantlar (Optionsscheine)

Varant, menkul kıymetleştirilmiş bir opsiyondur: alım varantı (call) dayanak varlığı vade sonuna kadar veya vade sonunda kullanım fiyatından (Basispreis) satın alma, satım varantı (put) ise satma hakkı verir. Uygulamada genellikle nakdi olarak uzlaştırılır. Zaman değeri ve zımni volatilite (5. ders) burada da geçerlidir. İki yeni terim:

• Dönüşüm oranı (Bezugsverhältnis): bir varantın dayanak varlığın ne kadarına karşılık geldiği. 0.1'lik bir oran, 10 varant = 1 hisse demektir.
• Prim (Aufgeld): hisseyi varant aracılığıyla almanın doğrudan almaya göre ne kadar daha pahalı olduğu. Alım varantı için: premium % = (warrant price ÷ ratio + strike − share price) ÷ share price (prim % = (varant fiyatı ÷ dönüşüm oranı + kullanım fiyatı − hisse fiyatı) ÷ hisse fiyatı).

Basit kaldıraç (Hebel), share price × ratio ÷ warrant price (hisse fiyatı × dönüşüm oranı ÷ varant fiyatı) formülüyle hesaplanır. Yatırılan euro başına riski gösterir. Omega (efektif kaldıraç) adı verilen daha kesin ölçü ise basit kaldıraç × deltadır, çünkü bir varant hisseyle birebir hareket etmez.

Knock-out sertifikaları

Knock-out sertifikası (turbo veya Hebelzertifikat olarak da adlandırılır) neredeyse doğrusal davranır: değeri kabaca dayanak varlık ile bir finansman seviyesi (Basispreis) arasındaki mesafenin dönüşüm oranıyla çarpımıdır. Uzun (bull) bir ürün için: value ≈ (underlying − financing level) × ratio (değer ≈ (dayanak varlık − finansman seviyesi) × dönüşüm oranı); kısa (bear) bir ürün için: value ≈ (financing level − underlying) × ratio (değer ≈ (finansman seviyesi − dayanak varlık) × dönüşüm oranı). Zımni volatilite yalnızca küçük bir rol oynar.

• Bariyer (knock-out seviyesi), ürünün derhal sona erdiği fiyattır. Bariyer finansman seviyesine eşitse ürün genellikle değersiz olarak sona erer. Bariyer finansman seviyesinden önce yer alıyorsa küçük bir kalan değer ödenebilir, ancak bir fiyat boşluğunda bu sıfıra yakın olabilir.
• Vadesiz (open-end) ürünlerin sabit bir vadesi yoktur. İhraççı finansman seviyesini düzenli olarak, çoğu zaman günlük olarak ayarlar: uzun ürünlerde yukarı doğru (finansman ödersiniz); kısa ürünlerde ise yön faiz oranlarına ve ihraççının ücretine bağlıdır.
• Bariyerler çoğu zaman sürekli olarak, bazen sertifikanın işlem saatleri dışında da izlenir. Kısa süreli bir sıçrama, siz işlem yapamazken ürünü knock-out edebilir.

Her iki ürün de ihraççı riski taşır: ihraç eden banka iflas ederse teminatsız alacaklı konumunda olursunuz. Mevduat korumasının kapsamında değildirler. Bu konu bir sonraki derste ele alınmaktadır.

Uygulamalı örnek

Varsayımsal örnek: bir hisse €105'ten işlem görüyor. Spread'ler, emir ücretleri ve vergiler hariçtir; değerler orta fiyattandır.

Alım varantı: kullanım fiyatı €100, dönüşüm oranı 0.1, fiyat €1.20.

1. İçsel değer: (€105 − €100) × 0.1 = €0.50.
2. Zaman değeri: €1.20 − €0.50 = €0.70.
3. Varant aracılığıyla hisse başına fiyat: €1.20 ÷ 0.1 = €12.00. Vade sonunda başabaş: €100 + €12 = €112.
4. Prim: (€12 + €100 − €105) ÷ €105 ≈ %6.67. Hissenin yalnızca başabaşa ulaşmak için vade sonuna kadar %6.67 yükselmesi gerekir.
5. Basit kaldıraç: €105 × 0.1 ÷ €1.20 = 8.75.

Vadesiz bull knock-out: finansman seviyesi €90, bariyer €92, dönüşüm oranı 0.1, finansman seviyesi üzerinden yıllık %5 ihraççı finansmanı.

1. Değer: (€105 − €90) × 0.1 = €1.50.
2. Kaldıraç: €105 × 0.1 ÷ €1.50 = 7.
3. 30 gün sonra finansman: €90 × %5 × 30 ÷ 365 ≈ €0.37; dolayısıyla finansman seviyesi yaklaşık €90.37'ye yükselir. Hisse €105'te kalırsa değer yaklaşık €1.46'ya düşer.
4. Hisse €92'ye değerse ürün knock-out olur. Teorik kalan değer: (€92 − €90) × 0.1 = €0.20; ancak fiili ödeme, ihraççının pozisyonu çözerken elde ettiği fiyata bağlıdır.

Sık yapılan hata

Uygulama etkinliği

Varsayımsal: bir hisse €50'dan işlem görüyor. Vadesiz bir bear (kısa) knock-out'un finansman seviyesi €58, bariyeri €56 ve dönüşüm oranı 1. Finansman ayarlamalarını ve spread'leri göz ardı edin. Kâğıt üzerinde şunları hesaplayın: (a) sertifikanın değeri, (b) kaldıracı, (c) hisse €53'e yükselirse değer ve yüzde olarak sonuç, (d) €56'da ne olduğu.

Önemli çıkarımlar

• Varantlar ve knock-out'lar bankalar tarafından ihraç edilen menkul kıymetlerdir: fiyatları ihraççı belirler ve ihraççı riskini siz taşırsınız.
• Varant fiyatını her zaman dönüşüm oranıyla çevirin; prim, hissenin yalnızca başabaşa ulaşmak için ne kadar hareket etmesi gerektiğini gösterir.
• Knock-out değeri kabaca finansman seviyesine olan mesafedir; bariyere değilmesi ürünü sona erdirir.
• Vadesiz uzun knock-out'lar, hisse hareket etmese bile finansman nedeniyle her gün değer kaybeder.

Sonraki adım

Bir sonraki derste borsada işlem gören ve tezgâh üstü (OTC) türev ürünleri karşılaştıracak ve karşı taraf ile ihraççı riskini değerlendirmeyi öğreneceksiniz.