Tarımsal emtialar: tahıllar, softs, hava koşulları ve hasat raporları

Neler öğreneceksiniz

• Başlıca tarımsal gruplar ve nerelerde işlem gördükleri
• Her iki yarımküredeki ürün takvimlerinin belirsizliğin yüksek olduğu dönemleri nasıl yarattığı
• Ekim alanı ve verimin üretime nasıl dönüştüğü ve stok/kullanım oranının neden önemli olduğu
• Haftalık ürün durumu ve hasat ilerleme verilerinin nasıl okunacağı

Açıklama

Başlıca gruplar ve borsalar

• Tahıllar ve yağlı tohumlar: mısır, buğday, soya fasulyesi, kanola (kolza). ABD sözleşmeleri CBOT'ta buşel başına sent cinsinden işlem görür; Euronext'te ekmeklik buğday, mısır ve kanola ton başına euro cinsinden işlem görür.
• Softs: kahve (arabika ve robusta), kakao, şeker, pamuk ve portakal suyu; esas olarak New York ve Londra'daki ICE borsalarında.
• Canlı hayvan: örneğin CME'de canlı sığır ve yağsız domuz (lean hogs).

Ürün takvimleri

Her ürünün bir ekim, yetişme ve hasat dönemi vardır ve iki yarımküre birbirine göre kaymıştır:

• ABD'de mısır ve soya fasulyesi kabaca Nisan–Haziran aylarında ekilir ve kabaca Eylül–Kasım aylarında hasat edilir.
• Brezilya'da soya fasulyesi kabaca Ocak–Nisan aylarında hasat edilir; ikinci mısır ürünü (safrinha) soya fasulyesinden sonra ekilir ve yıl ortası civarında hasat edilir.
• Kuzey yarımkürede kışlık buğday sonbaharda ekilir ve yaz başında hasat edilir.

Belirsizlik, kritik büyüme dönemlerinde, örneğin Temmuz ayındaki ABD mısır tozlaşmasında, en yüksek seviyede olma eğilimindedir. İşlemciler buna hava piyasası (weather market) der: fiyatlar her tahmin değişikliğine tepki verir. Hasattan sonra ürünün büyüklüğü büyük ölçüde bilinir ve dikkat talebe ve diğer yarımküreye kayar.

Ekim alanı ve verimden üretime

Üretim = hasat edilen alan × verim

Ekim alanı, rakip ürünlerin beklenen fiyatlarına ve gübre gibi girdi maliyetlerine göre ekim sırasında belirlenir. Verim (hektar başına ton veya akre başına buşel) hava koşullarına, tohumlara ve girdilere bağlıdır. Geniş bir alanda verimdeki küçük bir değişiklik üretimi büyük ölçüde değiştirir.

Temel denge ölçüsü stok/kullanım oranıdır (stocks-to-use) = dönem sonu stokları ÷ toplam kullanım. Stok/kullanım oranı düşük olduğunda tampon azdır ve geçmişte fiyatlar arz sorunlarına daha güçlü tepki vermiştir. Bu, geçmiş piyasalardan elde edilmiş bir gözlemdir, sabit bir kural değildir.

Hava koşulları, politika ve döviz

• Hava koşulları: kuraklık, sıcak hava, don veya hasat sırasında yoğun yağış. Pasifik'te tekrarlayan iklim örüntüleri olan El Niño ve La Niña, Avustralya, Güney Amerika ve Güneydoğu Asya gibi bölgelerde yağışları değiştirme eğilimindedir; ancak etkileri olaydan olaya farklılık gösterir.
• Politika: ihracat kısıtlamaları, gümrük tarifeleri ve biyoyakıt zorunlulukları (mısırdan etanol, kanoladan biyodizel) arzı ve talebi kaydırır.
• Döviz: daha zayıf bir Brezilya reali, Brezilyalı çiftçiler için yerel para birimi cinsinden fiyatları yükseltir; bu da onları daha fazla satış yapmaya teşvik edebilir.

Haftalık ürün raporları

ABD Tarım Bakanlığı (US Department of Agriculture, USDA), yaklaşık Nisan'dan Kasım'a kadar her pazartesi ABD Doğu Saati ile 16:00'da Crop Progress raporunu yayımlar. Rapor, ekim ve hasat ilerlemesini beş yıllık ortalamaya kıyasla yüzde olarak ve "çok kötü"den "mükemmel"e kadar durum derecelendirmelerini gösterir. Piyasalar iyi/mükemmel olarak derecelendirilen payı izler. Avrupa'da AB'nin MARS ürün izleme bültenleri verim tahminleri yayımlar. Aylık bilançolar 6. derste ele alınacaktır.

Uygulamalı örnek

Varsayımsal örnek: büyük bir mısır üreticisinde kurak bir yaz. Varsayımlar: hasat edilen alan 35 milyon hektar, beklenen verim hektar başına 11.0 ton, beklenen dönem sonu stokları 40 milyon ton, toplam kullanım 380 milyon ton.

1. Beklenen üretim: 35 × 11.0 = 385 milyon ton.
2. Beklenen stok/kullanım oranı: 40 ÷ 380 = %10.5.
3. Kuraklık verimi hektar başına 10.5 tona düşürüyor: 35 × 10.5 = 367.5 milyon ton.
4. Kayıp: 385 − 367.5 = 17.5 milyon ton veya −%4.5.
5. Kullanım 380'de kalırsa dönem sonu stokları 40 − 17.5 = 22.5 milyon tona düşer; stok/kullanım oranı = 22.5 ÷ 380 = %5.9.

%4.5'lik bir verim kaybı tamponu neredeyse yarıya indiriyor. Gerçekte daha yüksek fiyatlar kullanımı azaltacağından (talep tayınlaması), nihai stoklar muhtemelen daha az düşerdi. Hariç tutulanlar: ithalat, ihracat, kalite kayıpları ve fiyatların bir sonraki sezonun ekimine etkileri.

Sık yapılan hata

Uygulama etkinliği

Varsayımsal veriler.

1. Bir buğday ihracatçısı, hektar başına 3.5 ton beklenen verimle 20 milyon hektar hasat ediyor. Üretimi hesaplayın. Ardından verim %8 düşerse üretimi hesaplayın.
2. Beklenen dönem sonu stokları 12 milyon ton ve toplam kullanım 75 milyon ton. Kullanımın değişmediğini varsayarak, 1. sorudaki üretim kaybından önceki ve sonraki stok/kullanım oranını hesaplayın.
3. Şubat ayındayız. Hangi ülkenin soya fasulyesi hasadı sürüyor ve bu nedenle şu anda soya fasulyesi fiyatları için en önemli olan hangisi?

Önemli çıkarımlar

• Üretim = alan × verim; geniş alanlarda küçük verim değişiklikleri üretimi büyük ölçüde hareket ettirir.
• Stok/kullanım oranı tamponu ölçer; düşük oranlar geçmişte daha güçlü fiyat tepkileri anlamına gelmiştir.
• Her iki yarımküredeki ürün takvimleri, hava koşullarının en çok ne zaman önemli olduğunu belirler.
• Haftalık durum ve ilerleme verileri, aylık raporlar arasında ürünün nasıl geliştiğini gösterir.

Sonraki adım

Bir sonraki derste EIA, IEA ve USDA'nın başlıca arz ve talep raporlarını okumayı ve bunları beklentilere göre değerlendirmeyi öğreneceksiniz.