Süreç ve Sonuç: Sonuçları Değil, Kararları Değerlendirmek
Bir süreç puanı ve dört kutulu karar matrisiyle karar kalitesini sonuçlardan ayırın.
Neler öğreneceksiniz
- "Sonuççuluğun" (resulting) ne olduğu ve size neden yanlış dersler öğrettiği.
- İyi kararları iyi sonuçlardan ayıran dört kutulu matris.
- Her işlem için bir süreç puanının nasıl oluşturulacağı.
- Küçük örneklemlere aşırı tepki vermeden günlüğünüzde süreç kalitesini ve sonuçları nasıl karşılaştıracağınız.
Açıklama
Başlangıç düzeyindeki trading kursu size nasıl günlük tutacağınızı, risk yönetimi kursu ise sonuçları R-katları (bir sonucun başlangıç riskine bölünmesi) cinsinden nasıl ölçeceğinizi göstermişti. Bu ders, her sonucun yanına ikinci bir sütun ekliyor: kararın kalitesi.
Sonuççuluk
Sonuç yanlılığı (outcome bias), bir kararı, verildiği anda mevcut olan bilgi ve akıl yürütmeye göre değil, sonucuna göre değerlendirme eğilimidir. Eski profesyonel poker oyuncusu ve yazar Annie Duke bu alışkanlığı "sonuççuluk" (resulting) olarak adlandırır. Kurallarını çiğneyip kazanan bir trader "kural çiğnemek işe yarıyor" dersini çıkarır. Kurallarına uyup kaybeden bir trader ise "kurallarım kötü" dersini çıkarır. Her iki ders de yanlıştır, çünkü olasılığa dayalı bir faaliyette tek bir sonuç karar hakkında çok az şey söyler.
Dört kutulu matris
| İyi sonuç | Kötü sonuç | |
|---|---|---|
| İyi süreç | Hak edilmiş başarı: tekrarlayın | Kötü şans: kabul edin, hiçbir şeyi değiştirmeyin |
| Kötü süreç | Kör şans: en tehlikeli kutu | Hak edilmiş kayıp: süreci düzeltin |
"Kör şans" en tehlikeli kutudur, çünkü kötü alışkanlıkları ödüllendirir. 1. dersteki dopamin tepkisi, bu tür kazançların özellikle akılda kalıcı hissettirmesine neden olur.
Bir süreç puanı oluşturmak
Süreç puanı, kârdan bağımsız olarak bir işlemin planınıza ne kadar iyi uyduğunu derecelendirir. Her biri bir puan değerinde dört evet/hayır kriteri kullanın:
- Kurulum yazılı planımda vardı.
- Giriş, stop, hedef ve büyüklük girişten önce belirlenmişti ve kurallarıma uygundu.
- Durum kontrolü dâhil giriş protokolünü (5. ders) tamamladım.
- İşlemi plana uygun şekilde yönettim ve kapattım.
Puan 4 = A notu; puan 3 = B notu; puan 2 veya daha az = C notu. Notu, R cinsinden sonuca bakmadan önce, ideal olarak çıkıştan hemen sonra kaydedin. Haftalık değerlendirmenizde, kazanıp kazanmadıklarına bakmaksızın önce C notlu işlemleri inceleyin.
Çözümlü örnek
Varsayımsal örnek: bir trader on işlemi değerlendiriyor. Sonuçlar R cinsindendir. Komisyonlar, spread'ler ve vergiler hariç tutulmuştur.
| İşlem | Not | Sonuç (R) | Matris kutusu |
|---|---|---|---|
| 1 | A | +2.0 | Hak edilmiş başarı |
| 2 | C | +3.0 | Kör şans |
| 3 | A | −1.0 | Kötü şans |
| 4 | A | −1.0 | Kötü şans |
| 5 | C | −2.0 | Hak edilmiş kayıp |
| 6 | A | +1.5 | Hak edilmiş başarı |
| 7 | C | −1.5 | Hak edilmiş kayıp |
| 8 | A | −1.0 | Kötü şans |
| 9 | C | +0.5 | Kör şans |
| 10 | A | +2.0 | Hak edilmiş başarı |
1. adım, A notlu işlemler (6 işlem): +2.0 − 1.0 − 1.0 + 1.5 − 1.0 + 2.0 = +2.5R; ortalama = 2.5 ÷ 6 ≈ işlem başına +0.42R.
2. adım, C notlu işlemler (4 işlem): +3.0 − 2.0 − 1.5 + 0.5 = 0.0R; ortalama = işlem başına 0.0R.
3. adım, yorum: en iyi tekil işlem (+3.0R) bir kural ihlaliydi. Yalnızca sonuçlara göre değerlendirildiğinde trader bu işlemi taklit edebilir. Sürece göre değerlendirildiğinde ise C notlu işlemlerin grup olarak hiçbir şey kazandırmadığını ve en büyük iki kaybı ürettiğini görür (−2.0R ve −1.5R, planlanan −1R'den daha büyüktür). Düzeltilmesi gereken yer A notlu kayıplar değil, C notlu işlemlerdir.
On işlem, strateji hakkında herhangi bir şeyi kanıtlamak için çok azdır. Buradaki amaç dikkati yönlendirmektir: hangi kararların üzerinde çalışılması gerektiği.
Sık yapılan hata
Uygulama etkinliği
Kâğıt üzerinde, her varsayımsal işlemi matrise yerleştirin: (a) tüm kurallara uydu, −1R'de stop oldu; (b) can sıkıntısından kurulum olmadan girdi, +2R kazandı; (c) stop'u daha uzağa taşıdı, −2.5R kaybetti; (d) tüm kurallara uydu, +2R ile hedefe ulaştı. Ardından değerlendirmede en fazla dikkat gerektiren işlemi belirtin.
Çözümü göster
(a) İyi süreç, kötü sonuç: kötü şans. (b) Kötü süreç, iyi sonuç: kör şans. (c) Kötü süreç, kötü sonuç: hak edilmiş kayıp. (d) İyi süreç, iyi sonuç: hak edilmiş başarı.
En fazla dikkat: (b), çünkü bu kazanç, çok sayıda işlem boyunca muhtemelen zararlı olacak bir alışkanlığı (can sıkıntısıyla işlem yapmayı) ödüllendirir. (c) işleminin de düzeltilmesi gerekir, ancak kaybı dersi zaten görünür kılmaktadır.
Sınırlamalar: bir süreç puanı ancak yazılı planınız kadar iyidir; planın kendisinin bir avantajı yoksa, kusursuz bir süreç de avantaj yaratmaz.
Temel çıkarımlar
- "Sonuççuluk" kararları sonuçlarına göre değerlendirir ve olasılığa dayalı bir faaliyette yanlış dersler öğretir.
- Dört kutulu matris süreci sonuçtan ayırır; "kör şans" en tehlikeli kutudur.
- Her işleme, sonucuna bakmadan önce bir süreç notu verin.
- Önce C notlu işlemleri değerlendirin ve kuralları yalnızca yeterli sayıda işlemin planlı değerlendirmesinden sonra değiştirin.
Sonraki adım
Bir sonraki ders belirsizliği ve varyansı derinlemesine açıklıyor: neden iyi kararların bile kaybedebildiğini, hatta bazen arka arkaya birçok kez.
Öz değerlendirme
Soruları yanıtlayın, ardından yanıtlarınızı kontrol edin. İstediğiniz kadar tekrar deneyebilirsiniz.
Kendi tekrarınız için otomatik öz değerlendirme. Cevaplarınız tarayıcınızda kontrol edilir; bunları görmez ve değerlendirmeyiz. Bu bir sınav veya yeterlilik değildir.
İlerlemeniz
“Tamamlandı” yalnızca dersi bitirdiğinizi işaretlediğiniz anlamına gelir. Anlayışınızın bir sınavı değildir. İlerleme ve notlar yalnızca bu cihazdaki bu tarayıcıda saklanır — bir hesapta değil.