Sabit ve yönetimli para birimleri: CNY, HKD, SAR, AED ve sabit kurdan çıkış riskleri

Neler öğreneceksiniz

• Katı sabit kurdan yönetimli dalgalanmaya kadar başlıca kur rejimlerini ve her birinin nasıl savunulduğunu.
• Hong Kong doları, Suudi riyali, BAE dirhemi ve Çin yuanının uygulamada nasıl yönetildiğini.
• Piyasanın bir sabit kurdan şüphe edip etmediğini görmek için forward fiyatlarının nasıl kullanılacağını.
• Sabit kur işlemlerinin neden küçük, istikrarlı kazançları nadir ama çok büyük kayıplarla bir araya getirdiğini.

Açıklama

Kur rejimi, bir ülkenin para biriminin fiyatını yönetmek için kullandığı kurallar bütünüdür. Başlıca para birimlerinin çoğu serbestçe dalgalanır; diğer pek çoğu ise dalgalanmaz.

Başlıca rejimler

• Katı sabit kur / para kurulu: para birimi bir çapa para birimine (genellikle ABD doları) sabitlenir ve para arzı bu çapa para biriminden oluşan rezervlerle desteklenir. Bu durumda yerel faiz oranları çapanın faiz oranlarını izlemek zorundadır.
• Geleneksel sabit kur: katı para kurulu kuralları olmaksızın rezervler ve faiz oranlarıyla savunulan sabit bir kur.
• Bant veya kademeli ayarlanan sabit kur (crawling peg): para birimi bir bant içinde hareket edebilir ya da merkezi kur adım adım ayarlanır.
• Yönetimli dalgalanma: fiyatı piyasa belirler, ancak yetkililer referans kurlar, sermaye kontrolleri veya müdahale yoluyla yön verir.

Dört örnek

Hong Kong doları (HKD): Bağlantılı Döviz Kuru Sistemi (1983'ten beri yürürlükte) kapsamında Hong Kong Para Otoritesi (HKMA), ABD doları başına 7.75'ten HKD satmayı ve ABD doları başına 7.85'ten HKD almayı taahhüt eder. Bu taahhütlere konvertibilite taahhütleri denir. USD/HKD 7.85'e ulaştığında HKMA HKD satın alır. Bunun üzerine bankacılık sisteminin HKMA nezdindeki bakiyesi (Toplam Bakiye, Aggregate Balance) küçülür, Hong Kong faiz oranları yükselir ve yükselen faizler kuru yeniden bandın içine çeker. 7.75'te süreç tersine işler.

Suudi riyali (SAR) ve BAE dirhemi (AED): her ikisi de ABD dolarına sabitlenmiştir; riyal 1986'dan beri dolar başına 3.75'e, dirhem ise 1997'den beri resmî olarak dolar başına 3.6725'e. Her iki merkez bankası da büyük dolar rezervleri tutar ve genellikle ABD faiz kararlarını izler.

Çin yuanı (CNY): yuan yönetimli dalgalanan bir para birimidir. Çin Halk Bankası (PBOC) her işlem sabahı bir merkezi parite (fixing veya orta kur olarak da adlandırılır) yayımlar ve yurt içi işlemlere yalnızca bunun etrafındaki bir bant içinde izin verilir (2014'ten beri yürürlükteki kurallara göre her iki yönde 2%; güncel kuralları kontrol edin). Yurt dışı yuan (CNH) ağırlıklı olarak Hong Kong'da işlem görür ve daha serbest hareket eder; CNY ile CNH arasındaki geniş bir fark baskıya işaret edebilir.

Sabit kurlar neden bozulur

Bir sabit kur, merkez bankasının onu savunacak rezervleri ve siyasi iradesi olduğu sürece ayakta kalır. Ekonomi çapadan farklı bir faiz oranına ihtiyaç duyduğunda, ihracat gelirleri düştüğünde (örneğin petrol gelirleri) veya sermaye çıkışı olduğunda baskı birikir. Bilinen kırılmalar arasında İngiliz sterlininin Eylül 1992'de Avrupa Döviz Kuru Mekanizması'ndan (ERM) çıkması, Tayland bahtının Temmuz 1997'de dalgalanmaya bırakılması ve İsviçre Ulusal Bankası'nın (SNB) 15 Ocak 2015'te euro başına 1.20 franklık asgari kur uygulamasına son vermesi yer alır. Her seferinde para birimi saatler veya günler içinde çok büyük bir hareket yaptı ve birçok stop seviyelerinden çok uzakta gerçekleşti.

Uyarı işaretleri

• Merkez bankasının aydan aya bildirdiği azalan rezervler.
• Faiz farkının açıklayabileceğinden çok daha büyük forward puanları (forward kur ile spot kur arasındaki fark).
• Resmî kurdan belirgin biçimde uzakta işlem gören paralel veya yurt dışı bir kur.

Çözümlü örnek

Varsayımsal örnek: USD/SAR spot = 3.75. Bir yıllık SAR faizinin 6%, bir yıllık USD faizinin 5% olduğunu varsayın (uydurma yuvarlak rakamlar). Ücretler, spread'ler ve vergiler hariçtir.

Adım 1, faiz oranlarından adil forward (bu kursun swap dersinde tanıtılan karşılanmış faiz paritesi): forward = spot × (1 + SAR faizi) ÷ (1 + USD faizi) = 3.75 × 1.06 ÷ 1.05 = 3.7857.

Adım 2, piyasayla karşılaştırma: kotasyonu verilen forward'ın 3.80 olduğunu varsayın. Ek prim = 3.80 ÷ 3.7857 − 1 = 0.38%: faiz farkının ötesinde sabit kurdan çıkış riski için ödenen bir fiyat.

Adım 3, asimetrik getiri: bir yatırımcı 1% ek faiz kazanmak için SAR 3,750,000 ($1,000,000) tutuyor: yılda yaklaşık $10,000. Dolar başına 4.50'ye varsayımsal 20%'lik bir devalüasyondan sonra varlığın değeri 3,750,000 ÷ 4.50 = $833,333 olur; bu da $166,667'lık bir kayıptır. Bu kayıp, ek faizin yaklaşık 16.7 yılına eşittir.

Sık yapılan hata

Uygulama etkinliği

Kâğıt üzerinde, USD/XYZ = 10.00'a sabitlenmiş varsayımsal bir XYZ para birimini ele alın. Bir yıllık XYZ faizinin 8%, USD faizinin 5% olduğunu varsayın. Kotasyonu verilen bir yıllık forward 10.80'dir. (a) Faiz oranlarından adil forward'ı ve (b) ek primi hesaplayın. Ardından ek primin neye işaret ettiğine dair bir cümle yazın.

Temel çıkarımlar

• HKD 7.75–7.85 bandında işlem görür, SAR ve AED ABD dolarına sabitlenmiştir, CNY ise günlük merkezi parite etrafında yönetimli olarak dalgalanır.
• Sabit kurlar rezervler ve faiz oranlarıyla savunulur; rezervler veya siyasi irade tükendiğinde bozulur.
• Faiz farkının üzerindeki forward primleri, azalan rezervler ve geniş yurt dışı kur farkları uyarı işaretleridir.
• Sabit kur işlemleri, küçük ve düzenli kazançları, stop'ların sınırlayamayabileceği nadir ve çok büyük kayıplar karşılığında sunar.

Sonraki adım

Bir sonraki derste, enflasyonun ve sermaye akımlarının büyük hareketlere yol açtığı, dalgalı kur rejimindeki gelişmekte olan piyasa para birimlerini Türk lirası örneği üzerinden inceleyeceksiniz.