Tahvil ETF'leri ve Para Piyasası Fonları: Faiz Oranı ve Kredi Riski

Neler öğreneceksiniz

• Bir tahvil ETF'sinin vadesine kadar elde tutulan tek bir tahvilden nasıl farklılaştığını.
• Getiriler hareket ettiğinde bir tahvil fonunun fiyat değişimini tahmin etmek için duration'ın (süre) nasıl kullanılacağını.
• Kredi riskinin ve kredi spread'lerinin ne olduğunu ve faiz oranı riskine nasıl eklendiğini.
• Bir para piyasası fonunun para için ne zaman mantıklı bir yer olduğunu ve neye karşı koruma sağlamadığını.

Açıklama

Tahvil fiyatları ile getiriler arasındaki temel ilişki (getiriler yükseldiğinde fiyatlar düşer) makro kursunda (“Tahviller ve Getiriler Basitçe Açıklandı” dersi) ele alınmaktadır.

Bir tahvil ETF'sinin vadesi hiçbir zaman dolmaz

Tahvil, bir devlete veya şirkete verilen borçtur. Kupon adı verilen sabit bir faiz tutarı öder ve vade tarihinde nominal değeri geri öder. Yüksek kaliteli tek bir tahvili vadesine kadar elde tuttuğunuzda, ihraççı ödeme yaparsa euro cinsinden sonucunuzu önceden bilirsiniz. Bir tahvil ETF'si (tahvil tutan borsa yatırım fonu) farklıdır: Örneğin “1–3 yıl” gibi sabit bir vade aralığını korur. Tahvilleri sürekli olarak yenileriyle değiştirdiği için hiçbir zaman sabit bir bitiş tarihine ulaşmaz ve paraya ihtiyaç duyduğunuz gün fiyatı alış fiyatınızın altında olabilir.

Vadeye kadar getiri ve duration

Vadeye kadar getiri (YTM – yield to maturity), tahvilleri bugün piyasa fiyatından satın alıp vadesine kadar elde tutsaydınız ve her ödeme vaat edildiği gibi gelseydi elde edeceğiniz yıllık getiridir.

Duration (daha kesin bir ifadeyle düzeltilmiş duration – modified duration), bir fiyatın getirideki bir değişikliğe ne kadar duyarlı olduğunu ölçer. Pratik kural şöyledir:

% cinsinden fiyat değişimi ≈ − duration × yüzde puan cinsinden getiri değişimi

Yüzde puan (yp), iki yüzde arasındaki basit farktır: %2'den %3'e çıkan bir getiri 1 yp yükselmiştir. Formül bir yaklaşımdır; büyük hareketlerde gerçek değişim biraz farklılık gösterir (konvekslik).

Garanti değil, pratik bir kural: Bir tahvil fonunu yaklaşık olarak duration'ı kadar yıl elde tutarsanız, getirilerdeki tek seferlik bir artış, fonun daha sonra elde ettiği daha yüksek faizle zaman içinde genellikle telafi edilir.

Kredi riski ve kredi spread'leri

Kredi riski, bir borçlunun geç ödemesi, daha az ödemesi veya hiç ödememesi (temerrüt) riskidir. BBB− (veya Baa3) ve üzeri notlara sahip tahviller yatırım yapılabilir seviyededir (investment grade); daha düşük notlar yüksek getirili (high yield) kategorisindedir. Kredi spread'i, bir şirket tahvilinin karşılaştırılabilir bir devlet tahviline göre ödediği ek getiridir. Spread'ler genişlediğinde, örneğin bir resesyonda, devlet tahvili getirileri aynı kalsa bile şirket tahvili fiyatları düşer; duration kuralı burada da geçerlidir.

Para piyasası fonları

Bir para piyasası fonu (MMF – money-market fund), banka mevduatları, kısa vadeli devlet bonoları ve finansman bonoları (commercial paper) gibi çok kısa vadeli araçlar tutar. Duration'ı sıfıra yakındır, bu nedenle fiyatı çok az hareket eder ve getirisi, Avrupa Merkez Bankası'nın (ECB) her iş günü yayımladığı euro kısa vadeli faiz oranı (€STR) gibi kısa vadeli faiz oranlarını yakından izler. Bir MMF'nin varlıkları fon şirketinden ayrı tutulan özel bir varlıktır (bkz. 2. ders); ancak fon bir banka mevduatı değildir ve mevduat güvencesi kapsamında değildir. Tagesgeld hesapları “Kişisel Finans ve Para Yönetimi” kursunda ele alınmaktadır.

Duration değerleri tipik değerlerdir; bilgi formunu kontrol edin.

Çözümlü örnek

Varsayımsal örnek: Dört fonun her birinde €10,000 tutarında yatırımınız var. Varsayımlar: duration değerleri 0.1, 1.9, 15 ve 4.5; devlet tahvili getirileri tek adımda 1.5 yp yükseliyor; şirket tahvili fonu için yalnızca 1.0 yp'lik bir spread genişlemesine bakıyoruz. Hareket sırasındaki faiz gelirini, konveksliği, fon maliyetlerini, spread'leri, emir maliyetlerini ve vergileri göz ardı ediyoruz.

1. Para piyasası fonu: −0.1 × 1.5 = −%0.15 → €10,000 × −%0.15 = −€15.
2. Kısa vadeli devlet tahvili fonu: −1.9 × 1.5 = −%2.85 → −€285.
3. Uzun vadeli devlet tahvili fonu: −15 × 1.5 = −%22.5 → −€2,250.
4. Şirket tahvili fonu, spread +1.0 yp: −4.5 × 1.0 = −%4.5 → −€450.

Aynı getiri değişimi uzun vadeli fonu para piyasası fonundan 150 kat daha sert etkiler.

Sık yapılan hata

Uygulama etkinliği

Kâğıt üzerinde her durum için euro cinsinden yaklaşık değişimi hesaplayın:

1. Duration'ı 7 olan bir devlet tahvili ETF'sinde €20,000. Getiriler 0.8 yp düşüyor.
2. Duration'ı 6 olan bir şirket tahvili ETF'sinde €8,000. Devlet tahvili getirileri aynı kalıyor, kredi spread'leri 0.5 yp genişliyor.
3. 18 ay sonra bir daire peşinatı için €15,000 tutarına ihtiyacınız var. Tablodaki hangi fon türü en uygunudur ve neden?

Temel çıkarımlar

• Bir tahvil ETF'si, vadesine kadar elde tutulan tek bir tahvilin aksine, sabit bir vade aralığını korur ve sabit bir bitiş tarihine sahip değildir.
• Fiyat değişimi ≈ − duration × yp cinsinden getiri değişimi; aynı kural kredi spread'i değişiklikleri için de geçerlidir.
• Fonun duration'ını yatırım vadenizle eşleştirin; kısa vadeler kısa duration gerektirir.
• Para piyasası fonlarının fiyat riski çok düşüktür; ancak getirileri kısa vadeli faiz oranlarını izler ve mevduat güvencesi kapsamında değildir.

Sonraki adım

Bir sonraki derste aylık düzenli yatırım planlarının ve maliyet ortalaması etkisinin gerçekte ne işe yaradığını kesin hesaplamalarla göreceksiniz.